آسم ورزشی یا برونشواسپاسم (Exercise-induced asthma) یک نوع آسم است که علائم و نشانه های آن به طور مستقیم با فعالیت ورزشی یا تمرینات بدنی مرتبط هستند. در این حالت، تنفس در هنگام ورزش یا فعالیت بدنی سخت‌تر می‌شود و ممکن است با تحرک فرد دچار سرفه، خس خس صدا دار، تنگی نفس، درد قفسه سینه و خستگی شدید شود. در آسم ورزشی، ورزش یا فعالیت بدنی باعث تحریک مجدد مجاری هوایی و افزایش تولید مخاط و تنگی نفس می‌شود. علت دقیق آسم ورزشی هنوز مشخص نیست، اما فعالیت بدنی می‌تواند عواملی مانند تنفس سریع و عمیق، تغییر در دمای و رطوبتوا، تماس با آلرژن‌ها (مانند گرده گیاهان) و تماس با هوایرد و خشک را به عنوان عوامل محرک برای آسم ورزشی ایجاد کند.
علائم آسم ورزشی
بیماری آسم با علائمی مانند سرفه، خس‌خس سینه و تنگی نفس همراه است که در برخی افراد هنگام انجام فعالیت‌های بدنی یا مدت کوتاهی پس از پایان ورزش بروز میکنند. شدت این نشانه‌ها به شرایط جسمی فرد و میزان فعالیت بستگی دارد و شناخت آن‌ها به تشخیص به‌موقع و انتخاب راهکار مناسب برای کنترل علائم کمک میکند.
- سختی نفس: احساس نفس کشیدن سخت و دشوار در طی فعالیت ورزشی
- خس خس صدا در سینه: صدای خس خس یا صدای سختی نفس که ازسمت‌های سینه و ریه‌ها شنیده می شود.
- سرفه: سرفه‌های متناوب یا مستمر پس از فعالیت ورزشی.
- تنگی نفس: احساس تنگی و نفس کشیدن ناکافی در طول فعالیت ورزشی.
- احساس فشار در قفسه سینه: احساس فشار، تنگی یا درد در قفسه سینه.
نکته: مهم است بدانید که علائم آسم ورزشی ممکن است پس از چند دقیقه از شروع فعالیت ورزشی ظاهر شوند و پس از توقف فعالیت بهبود یابند پس در هر صورت توجه به علائم و مراجعه به متخصص آلرژی برای درمان و یا کنترل این بیماری بسیار مهم است.
چگونه علائم آسم ورزشی را کنترل کنیم؟
کنترل آسم ورزشی به شناسایی محرک‌ها و انتخاب برنامه درمانی مناسب بستگی دارد. پزشک ممکن است با توجه به شدت علائم، داروهای استنشاقی مانند داروهای گشادکننده مجاری تنفسی را پیش از ورزش یا برای کنترل طولانی‌مدت علائم تجویز کند. انجام حرکات گرم‌کننده پیش از شروع فعالیت بدنی، پرهیز از ورزش در هوای سرد و خشک و دوری از محرکهایی مانند آلودگی هوا نیز به کاهش احتمال بروز علائم کمک میکند.
اگر هنگام ورزش دچار سرفه، خس‌خس سینه یا تنگی نفس می‌شوید، بهتر است برای بررسی علت این علائم و دریافت برنامه درمانی مناسب با بهترین متخصص آسم و آلرژی مشورت کنید. تشخیص دقیق و استفاده صحیح از داروهای تجویزشده به کنترل علائم کمک میکند و امکان انجام فعالیت‌های ورزشی را با اطمینان بیشتری فراهم می‌سازد.
دکتر یعقوب محبوبی اسکوئی در این ویدیو درباره آسم ورزشی، علائم آن و تاثیر فعالیت بدنی بر بروز مشکلات تنفسی توضیح می‌دهند.
آسم ورزشی یا آسم ناشی از فعالیت چیست؟
آیا برای آسم ورزشی درمانی وجود دارد؟
بله، ورزش درمانی می‌تواند به عنوان یک روش موثر برای درمان آسم ورزشی استفاده شود. ورزش درمانی به مجموعه فعالیت‌های بدنی اطلاق می‌شود که با هدف بهبود عملکرد ریوی، افزایش تحمل بدن به فعالیت و کاهش علائم آسم انجام می‌شود البته این تمرینات حتما توسط متخصص آسم و آلرژی تنظیم و تایید می شود. ورزش درمانی برای بیماران آسمی به دو صورت انجام می‌شود:
ورزش‌های استقامتی
این نوع ورزش‌ها شامل پیاده‌روی، دویدن، شنا، دوچرخه‌سواری و تنیس می‌شوند. این فعالیت‌ها باعث افزایش ظرفیت ریوی و بهبود عملکرد قلب و عروق می‌شوند البته در چنین درمان‌هایی نیاز به مصرف برخی از داروهای ضد آلرژی قبل از انجام تمرینات است.
ورزش‌های تنفسی
این نوع ورزش‌ها شامل تمرینات تنفسی عمیق و تمرینات تنفسی با استفاده از وسایل مانند سیستم تنفسی ارتقایی (PEP) و دستگاه‌های تمرین تنفسی می‌شوند. این تمرینات بهبود عملکرد عضلاتنفسی، کاهش تنگی نفس و افزایش ظرفیت ریوی را هدف دارند.
نکته: قبل از شروع هر برنامه ورزش درمانی، مهم است که با پزشک خود مشورت کنید تا برنامه مناسبی برای شما تعیین شود همچنین در صورتی که در حین ورزش علائم آسم شدیدتری شوند باید فورا فعالیت را متوقف کرده و به پزشک خود اطلاع دهید.
آیا آسم ورزشی خطرناک است؟
آسم ورزشی در صورت کنترل مناسب، معمولا مانعی برای انجام فعالیت‌های بدنی نیست و افراد مبتلا نیز می‌توانند از فواید ورزش بهره‌مند شوند. بااین‌حال، کنترل‌نشدن علائم و بروز حملات شدید تنفسی هنگام فعالیت بدنی می‌تواند سلامت فرد را به خطر بیندازد. خطرات احتمالی آسم ورزشی به شرح زیر است:
- تنگی نفس شدید که ممکن است ادامه فعالیت بدنی را دشوار کند و در موارد شدید به رسیدگی فوری نیاز داشته باشد.
- کاهش اکسیژن‌رسانی در حملات شدید که در صورت اختلال جدی در تنفس، وضعیت خطرناکی ایجاد میکند.
- محدودیت در فعالیت‌های روزمره و ورزشی که در اثر سرفه، خس‌خس سینه و تنگی نفس کنترل‌نشده ایجاد می‌شود.
- افزایش احتمال حملات آسمی در صورت قرار گرفتن در معرض محرکهایی مانند هوای سرد، آلودگی هوا و مواد حساسیت‌زا
- کاهش توانایی ورزشی که در اثر بروز مکرر علائم تنفسی، ممکن است فرد را از ادامه فعالیت‌های ورزشی بازدارد.
نکته: برای کاهش این خطرات، لازم است آسم ورزشی تحت نظر پزشک کنترل شود و داروهای تجویزشده مطابق برنامه درمانی مصرف شوند. انتخاب دارو، از جمله داروهای استنشاقی، به شرایط بیمار بستگی دارد و مصرف آنتی‌هیستامین‌ها به‌تنهایی برای پیشگیری از حملات آسم ورزشی مناسب نیست.
چگونه از آسم ورزشی جلوگیری کنیم؟
برای پیشگیری از آسم ورزشی، شناسایی محرک‌ها و رعایت نکات مراقبتی پیش از شروع فعالیت بدنی اهمیت دارد. با انتخاب ورزش مناسب، آماده‌سازی بدن و پیروی از برنامه درمانی پزشک می‌توان احتمال بروز علائم تنفسی را کاهش داد.
- قبل از شروع هر برنامه ورزشی، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید. پزشک می‌تواند برنامه ورزشی مناسبی برای شما تعیین کند واهنمایی‌های لازم را درباره استفاده از داروهای ضدآسم قبل از ورزش بدهد.
- قبل از شروع فعالیت بدنی، حتما به گرم‌کردن آماده‌سازی عضلات و ریه‌های خود بپردازید. این شامل انجام تمرینات گرم‌کننده و کششی است که عضلات را برای ورزش آماده می کند.
- در صورت تجویز پزشک، ممکن است نیاز به استفاده از داروهای ضدآسم قبل از ورزش داشته باشید. این داروها می‌توانند علائم آسم را کنترل کنند و از وقوع آسم ورزشی جلوگیری کنند.
- انتخاب ورزش متناسب با شرایط جسمی و شدت آسم اهمیت زیادی دارد. بهتر است فعالیت‌هایی را انتخاب کنید که فشار زیادی به دستگاه تنفسی وارد نمی‌کنند و شدت آن‌ها را به‌تدریج افزایش دهید. ورزش‌هایی مانند دویدن سریع یا تمرینات سنگین ممکن است در برخی افراد علائم آسم را تحریک کنند؛ بنابراین، شدت و مدت انجام این فعالیت‌ها باید متناسب با توانایی بدنی و میزان کنترل آسم تنظیم شود.
- اگر در حین فعالیت بدنی علائم آسم شروع شد، بلافاصله فعالیت را متوقف کنید و استراحت کنید. در صورتنیاز هم از داروهای ضدآسم استفاده کنید منتظر باشید تا علائم بهبود یابند.
سوالات متداول مربوط به آسم ورزشی
در برخی افراد، پزشک استفاده از داروی استنشاقی پیش از ورزش را برای پیشگیری از علائم توصیه میکند. نوع دارو و زمان مصرف آن به شرایط بیمار و برنامه کنترل آسم بستگی دارد؛ بنابراین، استفاده از اسپری باید طبق دستور پزشک باشد.
گرم کردن پیش از ورزش، پرهیز از محرکهایی مانند هوای سرد و آلودگی هوا و پیروی از برنامه درمانی پزشک به کاهش احتمال بروز علائم کمک میکنند. در صورت نیاز، پزشک داروی مناسب برای مصرف پیش از فعالیت بدنی تجویز میکند.
جمع‌بندی
آسم ورزشی در صورت تشخیص دقیق و کنترل مناسب، لزوماً مانعی برای فعالیت بدنی نیست و افراد مبتلا می‌توانند با رعایت نکات مراقبتی از فواید ورزش بهره‌مند شوند. شناسایی محرک‌ها، گرم کردن پیش از تمرین و مصرف داروهای تجویزشده طبق دستور پزشک، نقش مهمی در کاهش حملات تنفسی دارند. اگر هنگام ورزش با سرفه، خس‌خس سینه یا تنگی نفس مواجه می‌شوید، برای بررسی علت علائم و تنظیم برنامه درمانی مناسب می‌توانید به دکتر یعقوب محبوبی اسکوئی مراجعه کنید و از راهنمایی تخصصی ایشان بهره‌مند شوید.
