یکی از رایج ترین آلرژی ها، حساسیت به دارو است، این عارضه در اثر واکنش غیر طبیعی سیستم ایمنی بدن شما به یک دارو رخ می دهد. مصرف هر دارویی ممکن است با واکنش های آلرژیک همراه باشد اما دسته ای داروهای گیاهی یا شیمیایی ممکن است با احتمال بیشتری فرد را مبتلا کند. در صورت ابتلا به آلرژی دارویی فرد دارای علائمی از کهیر، بثورات پوستی یا تب خواهد بود که البته ممکن است نشانه های حساسیت بیشتر و جدی تر گردد و به سیستم ایمنی بدن و سایر اندام آسیب وارد کند که در این حالت ممکن است فرد به آنافیلاکسی مبتلا شده باشد.
آلرژی دارویی همان عارضه جانبی دارویی نیست، یک واکنش احتمالی شناخته شده که در برچسب دارو ذکر شده است. حساسیت دارویی نیز با سمیت دارویی ناشی از مصرف بیش از حد دارو متفاوت است.
الرژی دارویی چیست؟
آلرژی دارویی یک واکنش ایمنی غیرطبیعی بدن به داروها است که زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن دارو را به عنوان یک عامل تهدیدکننده شناسایی کرده و به آن واکنش نشان میدهد. این واکنش میتواند باعث بروز علائم مختلف و حتی واکنشهای شدیدتری شود. آلرژی دارویی معمولاً با داروهایی مانند آنتیبیوتیکها، مسکنها و داروهای ضد صرع ایجاد میشود و میتواند در هر فردی با حساسیتهای مختلف به داروهای خاص بروز کند. تشخیص دقیق و درمان سریع آلرژی دارویی اهمیت زیادی دارد، زیرا در برخی موارد، واکنشهای شدید میتوانند تهدیدکننده حیات باشند.
علل ابتلا به آلرژی دارویی
علل ابتلا به آلرژی دارویی زمانی رخ میدهند که سیستم ایمنی بدن به اشتباه یک دارو را به عنوان یک عامل خارجی خطرناک (مانند ویروس یا باکتری) شناسایی کند. در این وضعیت، بدن به تولید آنتیبادیهایی علیه دارو میپردازد تا این حمله را مهار کند. این واکنش باعث ایجاد التهاب و اختلال در عملکرد طبیعی سیستم ایمنی میشود که در نهایت به بروز علائم آلرژیک مانند کهیر، تورم و مشکلات تنفسی منجر میگردد. جالب است بدانید که در بسیاری از موارد، این واکنش فقط در اولین بار مصرف دارو رخ میدهد و در دفعات بعدی، سیستم ایمنی به دلیل تولید آنتیبادیهای خاص نسبت به دارو، دیگر این واکنش را تکرار نمیکند. به عبارت دیگر، بدن دیگر “اشتباه نمیکند” و واکنشهای آلرژیک به مراتب ضعیفتر یا حتی ناپدید میشوند. با این حال، ممکن است اولین مواجهه با دارو برای فرد قابل توجه نباشد و حتی مقادیر کمی از دارو، مانند آنتیبیوتیکها در مواد غذایی، کافی باشد تا سیستم ایمنی آنتیبادی علیه آن تولید کند. این روند میتواند زمینهساز واکنش آلرژیک حتی در دفعات بعدی مصرف دارو شود.
اگر هر یک از این علائم به دنبال مصرف دارو ظاهر شود، باید فوراً به پزشک متخصص آلرژی مراجعه کرده و درمان مناسب آغاز شود.
- کهیر (UrtiCarial Rash): ضایعات قرمز و خارشدار که معمولاً به صورت برآمدگیهای برجسته یا لکههای قرمز ظاهر میشوند.
- خارش پوست: احساس خارش در پوست بدون ضایعات قابل مشاهده.
- تب: افزایش دمای بدن به دلیل واکنش ایمنی به دارو.
- تنگی نفس: احساس سختی در تنفس یا مشکلات تنفسی ناشی از تورم مجاری تنفسی.
- تورم صورت، زبان یا گلو: واکنشهای آلرژیک شدید میتواند باعث تورم نواحی مختلف صورت، زبان یا گلو شود که میتواند خطرناک باشد (آنافیلاکسی).
- درد مفاصل (Arthralgia): احساس درد در مفاصل بدن.
- اسهال یا استفراغ: مشکلات گوارشی ناشی از مصرف دارو.
- زردی : در موارد نادر، آلرژی دارویی میتواند به آسیب کبدی و زردی پوست و چشمها منجر شود.
- ضایعات پوستی شبیه به سندرم استیونز جانسون (Stevens-Johnson Syndrome): ضایعات پوستی شدید که میتوانند با علائمی چون تب، درد و مشکلات تنفسی همراه باشند.
- شوک آنافیلاکسی(Anaphylactic Shock): واکنش آلرژیک بسیار شدید که میتواند زندگی فرد را تهدید کند و نیاز به درمان فوری دارد.
علائم آلرژی دارویی
آلرژی به مواد و محیط های مختلف بسیار زیاد است عده ای دچار آلرژی به آلودگی هوا و یا آلرژی به گرده گیاهان هستند ، اگر به دارویی حساسیت داشته باشید، حدودا یک ساعت پس از مصرف دارو علائم و نشانه های آن بروز می نماید که در زیر به مهم ترین و اولین نشانه های آن اشاره نموده ایم.
آلرژی دارویی میتواند علائم مختلفی ایجاد کند که از خفیف تا شدید متغیر هستند. برخی از علائم شایع آلرژی دارویی عبارتند از:
بیشتر بخوانید : آیا امکان مسمومیت با ویتامین C وجود دارد؟
چه داروهایی حساسیتزا هستند؟
هر دارویی به طور بالقوه میتواند باعث واکنش آلرژیک شود، اما برخی داروها به دلیل ویژگیهای شیمیایی یا نحوه تعامل با سیستم ایمنی، بیشتر احتمال بروز حساسیت در مصرفکنندگان را دارند. این داروها معمولاً به دلایلی چون ساختار مولکولی خاص یا تأثیرات خاص روی سیستم ایمنی بدن، در گروه داروهای حساسیتزا قرار میگیرند. در اینجا برخی از شایعترین داروهای حساسیتزا آورده شدهاند:
- آنتیبیوتیکها: این دسته از داروها به ویژه پنیسیلین و دیگر آنتیبیوتیکهای مشابه، از جمله آموکسیسیلین و سفالوسپورینها، به شدت میتوانند واکنشهای آلرژیک ایجاد کنند. بدن برخی از افراد ممکن است به مولکولهای خاص این داروها حساسیت نشان دهد که میتواند منجر به علائمی مانند کهیر، تب، تنگی نفس و در موارد شدیدتر، آنافیلاکسی شود.
- مسکنها و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): داروهایی مانند آسپرین، ایبوپروفن (Advil، Motrin IB) و ناپروکسن سدیم (Aleve) جزو داروهای رایج برای تسکین درد و التهاب هستند، اما میتوانند باعث حساسیتهای پوستی، مشکلات گوارشی و حتی مشکلات تنفسی شوند. این داروها به ویژه در افرادی که سابقه آلرژی به این ترکیبات دارند، ممکن است حساسیتهای شدیدی ایجاد کنند.
- داروهای شیمیدرمانی: داروهای مورد استفاده در درمان سرطان، مانند متوترکسات و سیکلوسپورین، به دلیل تهاجم به سیستم ایمنی و تأثیرات پیچیدهشان، میتوانند واکنشهای آلرژیک شدیدی ایجاد کنند. این داروها در برخی از بیماران باعث بروز علائمی مانند تنگی نفس، تب و آسیبهای پوستی میشوند.
- داروهای بیماریهای خودایمنی: داروهایی که برای درمان بیماریهای خودایمنی مانند روماتیسم مفصلی یا لوپوس استفاده میشوند، از جمله داروهایی مانند هیدروکسیکلوروکین یا آزاتیوپرین، ممکن است به دلیل تغییرات در نحوه عملکرد سیستم ایمنی بدن، واکنشهای آلرژیک ایجاد کنند.
- آنتیهیستامینها و داروهای ضدعفونتهای قارچی: برخی از داروهای ضد قارچ و آنتیهیستامینها نیز میتوانند در برخی افراد حساسیتهای پوستی یا تنفسی ایجاد کنند، به ویژه اگر فرد قبلاً واکنش آلرژیک به داروهای مشابه داشته باشد.
- داروهای ضدافسردگی و ضد اضطراب: داروهای روانپزشکی مانند SSRI ها (مانند فلوکستین) یا داروهای ضد اضطراب میتوانند در برخی افراد موجب علائم حساسیتی شوند، از جمله علائمی همچون تهوع، خوابآلودگی یا تغییرات در رفتار.
در نهایت، حساسیت به دارو میتواند در هر زمان و تحت هر شرایطی بروز کند، حتی اگر فرد قبلاً داروی خاصی را مصرف کرده باشد. این امر لزوم آگاهی از تاریخچه آلرژیها و مشورت با پزشک قبل از مصرف داروها را ضروری میسازد تا از بروز مشکلات جدی جلوگیری شود.
آیا تمامی واکنش های دارویی حساسیت یا آلرژی هستند؟
خیر ، ممکن است برخی از علائمی که بعد از مصرف داروها ایجاد می شود، واکنش های دارویی غیر آلرژیک باشد. این بدان معناست که واکنش به یک دارو می تواند علائم و نشانه هایی را تقریباً مشابه علائم آلرژی دارویی در بدن فرد ایجاد کند، اما واکنش دارویی با فعالیت سیستم ایمنی ایجاد نمی شود. به این حالت واکنش حساسیت غیر آلرژیک یا واکنش دارویی شبه آلرژیک گفته می شود.
داروهایی که بیشتر با این بیماری همراه هستند عبارتند از:
- آسپرین
- رنگ های مورد استفاده در آزمایش های تصویربرداری (محیط های کنتراست رادیویی)
- مواد افیونی برای درمان درد
- بی حس کننده های موضعی
درمان آلرژی دارویی
یکی از بهترین روش های درمان برای آلرژی دارویی توسط متخصص آلرژی ارائه می شود . روش های مختلف درمانی وجود دارد اما پزشک بهترین گزینه را نسبت به شرایط و سوابق بیماری شما در نظر می گیرد به طوری که همزمان با تاثیر گذاری داروها و جلوگیری از تداخل دارویی بتوانید کنترل خوبی روی اثرات آلرژیک آن داشته باشید. در مواردی که حساسیت بسیار شدید باشد و کنترل آن سخت معمولا قطع دارو به صورت موقتی تجویز می شود. با قطع دارو می توان مقداری تامل کرد و نسبت به مصرف مجدد آن ملاحظاتی را در نظر گرفت. در بیشتر موارد توصیه پزشک استفاده از آنتی هیستامین ها است که می تواند کنترل خوبی روی حساسیت ها داشته باشد و باعث غیر فعال شدن مواد آزاد شده شود. مصرف آنتی هیستامین ها کمک می کند که علائم حساسیت ها به خوبی کنترل شود. اگر این گزینه درمانی پاسخگو نباشد و التهاب بیماران زیاد باشد از کورتیکواستروئیدها استفاده می شود که می تواند برای برطرف کردن و فروکشی التهابات کارساز باشد.
نتیجه گیری
آلرژی دارویی یک واکنش ایمنی غیرطبیعی به داروها است که میتواند علائم متنوعی از خفیف تا شدید ایجاد کند. هر دارویی، چه آنتیبیوتیکها، مسکنها، داروهای شیمیدرمانی یا داروهای خودایمنی، میتواند عامل بروز این واکنشها باشد، اما برخی از داروها به دلیل ویژگیهای خاص خود، احتمال حساسیتزایی بیشتری دارند. آگاهی از داروهای حساسیتزا و شناسایی علائم آلرژی دارویی میتواند در تشخیص سریع و جلوگیری از عوارض شدیدتر کمک کند. بنابراین، توجه به تاریخچه پزشکی و آلرژیهای فردی، مشاوره با پزشک قبل از شروع درمان و رعایت نکات ایمنی، نقش کلیدی در پیشگیری و درمان آلرژیهای دارویی دارد. در صورت بروز هرگونه علائم مشکوک، مراجعه فوری به پزشک ضروری است تا درمان مناسب به موقع آغاز شود.
